Bitumen dakbedekking is een van de meest toegepaste dakbedekkingen op platte en licht hellende daken in Nederland. Het materiaal is sterk, waterdicht en relatief eenvoudig te herstellen of te renoveren.
Bij appartementencomplexen komen we bitumen dan ook veel tegen op hoofddaken, aanbouwen, dakkapellen, bergingen en andere platte dakvlakken.
Hoewel een bitumen dak tientallen jaren kan functioneren, is het niet volledig onderhoudsvrij. Door weersinvloeden, veroudering, belasting en vervuiling kunnen na verloop van tijd gebreken ontstaan.
Voor VvE’s en vastgoedeigenaren is het daarom belangrijk om te weten hoe lang bitumen meegaat, welke gebreken kunnen ontstaan en wanneer een dak moet worden hersteld, overlaagd of volledig vervangen.
Wat is bitumen dakbedekking?
Bitumen is een materiaal op basis van aardolie dat van nature goede waterdichte eigenschappen heeft. Voor moderne dakbedekking wordt het bitumen gemodificeerd met kunststoffen of elastomeren om de eigenschappen te verbeteren.
Het materiaal wordt geleverd in rollen, zogenaamde dakbanen.
Een gesloten dakbedekkingssysteem kan uit één of meerdere lagen bestaan. Naast de dakbedekking kunnen onder andere een dampremmende laag en isolatie deel uitmaken van de totale dakconstructie. De Vakrichtlijn Gesloten Dakbedekkingssystemen beschrijft hiervoor de ontwerp- en uitvoeringsrichtlijnen voor onder andere bitumineuze dakbedekkingen.
Welke soorten bitumen dakbedekking zijn er?
Bij moderne bitumen dakbedekking wordt voornamelijk onderscheid gemaakt tussen APP-bitumen en SBS-bitumen.
Beide materialen zijn geschikt voor hoogwaardige dakbedekkingssystemen, maar hebben verschillende eigenschappen.
APP-bitumen
APP staat voor Atactisch PolyPropyleen.
Door kunststof aan het bitumen toe te voegen ontstaat een materiaal dat goed bestand is tegen hoge temperaturen en UV-straling.
APP-bitumen wordt veel toegepast op platte daken die direct aan zonlicht worden blootgesteld.
Belangrijke eigenschappen zijn:
- goede UV-bestendigheid;
- goede weerstand tegen hoge temperaturen;
- vormvast;
- lange levensduur;
- breed toepasbaar.
APP-dakbanen kunnen onder andere worden gebruikt bij platte daken, hellende daken, terrassen en verschillende multifunctionele daken.
SBS-bitumen
SBS staat voor Styreen Butadieen Styreen.
Hierbij wordt een rubberachtige kunststof aan het bitumen toegevoegd. Hierdoor ontstaat een zeer elastische dakbaan.
SBS-bitumen kan daardoor relatief goed bewegingen en vervormingen vanuit de onderliggende constructie opnemen.
Belangrijke eigenschappen zijn:
- hoge elasticiteit;
- goede flexibiliteit;
- goede hechting;
- geschikt voor verschillende ondergronden;
- goede verwerking bij lagere temperaturen.
SBS is van zichzelf minder UV-bestendig dan APP en wordt daarom vaak beschermd met bijvoorbeeld leislag of ballast.
Hoe lang gaat bitumen dakbedekking mee?
Een moderne bitumen dakbedekking heeft een lange levensduur.
VEBIDAK geeft aan dat voor dakbedekkingssystemen met een KOMO-kwaliteitsverklaring, wanneer ontwerp, uitvoering, onderhoud en andere randvoorwaarden correct zijn, kan worden uitgegaan van een levensduur van minimaal 20 jaar.
Moderne APP- en SBS-systemen kunnen aanzienlijk langer functioneren. BMI Icopal noemt voor haar huidige APP- en SBS-bitumen dakbanen bijvoorbeeld een verwachte levensduur van ongeveer 30 jaar.
Voor bepaalde hoogwaardige systemen worden inmiddels zelfs verwachte levensduren van 30 tot 35 jaar aangetoond.
Als praktische richtlijn voor een MJOP kan daarom vaak gedacht worden aan:
circa 25 tot 30 jaar voor bitumen dakbedekking.
Maar leeftijd alleen bepaalt niet wanneer een dak vervangen moet worden.
Een dak van 25 jaar oud kan technisch nog goed functioneren, terwijl een jonger dak door een slechte uitvoering, onvoldoende afschot of beschadigingen al veel eerder problemen kan vertonen.
Waarvan is de levensduur afhankelijk?
De levensduur van een bitumen dak wordt onder andere bepaald door:
- kwaliteit van het dakbedekkingssysteem;
- kwaliteit van de uitvoering;
- aantal lagen;
- onderconstructie;
- isolatie;
- afschot;
- hoeveelheid stilstaand water;
- zon- en weersbelasting;
- detaillering rondom dakranden en doorvoeren;
- gebruik van het dak;
- mechanische beschadigingen;
- periodiek onderhoud.
VEBIDAK noemt onder andere ontwerp, uitvoering, periodiek onderhoud, afschot, onderconstructie, gebruiksbelasting en klimaatinvloeden als bepalende factoren voor de uiteindelijke levensduur.
Welke gebreken komen voor bij bitumen dakbedekking?
Tijdens een dakinspectie kunnen verschillende vormen van veroudering en schade zichtbaar zijn.
Verwering
Bitumen wordt gedurende zijn levensduur continu blootgesteld aan UV-straling, regen, temperatuurverschillen en andere weersinvloeden.
Na verloop van tijd kan het oppervlak doffer, droger of ruwer worden.
Algemene verwering betekent niet automatisch dat de dakbedekking direct vervangen moet worden. Het is vooral een aanwijzing dat de materiaalconditie terugloopt.
Craquelévorming
Craquelé bestaat uit fijne scheurtjes in het oppervlak van de bitumen dakbedekking.
In een vroeg stadium kunnen deze scheurtjes oppervlakkig zijn. Wanneer de craquelé zich verder ontwikkelt en dieper in de dakbaan doordringt, neemt de technische kwaliteit af.
Dakvakliteratuur beschrijft oppervlakkige craquelé als een beginnend gebrek. Wanneer de scheurvorming zich tot aan de wapening ontwikkelt, wordt het gebrek aanzienlijk ernstiger.
Craquelé is daarom een belangrijk teken van veroudering van de dakbedekking.
Blaasvorming
Bij blaasvorming ontstaan verhoogde delen of blazen in het dakvlak.
Dit kan bijvoorbeeld samenhangen met lucht of vocht dat zich tussen verschillende lagen van de dakconstructie bevindt.
Niet iedere kleine blaas betekent dat een heel dak moet worden vervangen. Bij omvangrijke blaasvorming kan de betrouwbaarheid en begaanbaarheid van het systeem echter afnemen.
Wanneer blazen worden beschadigd of openbarsten, kan bovendien een directe zwakke plek ontstaan.
Plooivorming
Bij bitumen kan plaatselijk plooivorming zichtbaar worden.
De dakbedekking ligt dan niet meer volledig vlak maar vormt ribbels, plooien of opstaande gedeelten.
De ernst hangt onder andere af van:
- de omvang;
- de locatie;
- de staat van de dakbaan;
- de aansluiting bij naden en details.
Plaatselijke plooivorming hoeft niet direct tot lekkage te leiden, maar is wel een belangrijk onderdeel van de conditiebeoordeling.
Openstaande of slechte naden
Bitumen dakbanen worden onderling verbonden door overlappen.
Deze naden zijn essentieel voor de waterdichtheid van het dak.
Tijdens een inspectie wordt daarom onder andere gekeken naar:
- openstaande naden;
- onvoldoende hechting;
- verschoven banen;
- scheuren in overlappen;
- beschadigde aansluitingen.
Een losse overlap kan een directe aanleiding voor lekkage vormen. VEBIDAK noemt losse overlappen dan ook als een voorbeeld van een gebrek dat bij gebrek aan onderhoud tot schade kan leiden.
Stilstaand water op het dak
Een plat dak moet zo zijn ontworpen dat regenwater naar de hemelwaterafvoeren kan stromen.
In de praktijk kan op een plat dak plaatselijk enige plasvorming voorkomen.
Grotere of langdurig aanwezige plassen verdienen echter aandacht.
Stilstaand water kan bijvoorbeeld voorkomen door:
- onvoldoende afschot;
- vervorming van de dakconstructie;
- verzakte isolatie;
- verstopte hemelwaterafvoeren.
Het feit dat ergens water staat betekent overigens niet automatisch dat de dakbedekking lek is.
Wel kan langdurige waterbelasting de dakconstructie zwaarder belasten en eventuele lekkages aanzienlijk vergroten.
Beschadigingen
Bitumen dakbedekking kan ook mechanisch worden beschadigd.
Dit gebeurt bijvoorbeeld door:
- werkzaamheden op het dak;
- zonnepanelen;
- installaties;
- gereedschap;
- belopen van kwetsbare dakdelen;
- scherpe voorwerpen;
- verkeerd opgeslagen bouwmaterialen.
Een plat dak wordt regelmatig als werkterrein gebruikt voor andere onderhoudswerkzaamheden. De dakbedekking moet hierbij goed worden beschermd.
Dakranden en aansluitingen
Problemen ontstaan niet alleen midden in het dakvlak.
Juist de details rondom het dak zijn belangrijk.
Tijdens een inspectie kijken we daarom ook naar aansluitingen bij:
- dakranden;
- daktrimmen;
- opstanden;
- schoorstenen;
- gevels;
- lichtkoepels;
- dakdoorvoeren;
- hemelwaterafvoeren;
- installaties.
Een dak kan in het vlak nog in goede conditie zijn terwijl plaatselijk bij een aansluiting herstel noodzakelijk is.
Hemelwaterafvoeren
Verstopte hemelwaterafvoeren zijn een relatief eenvoudige maar belangrijke oorzaak van problemen.
Bladeren, vuil en andere materialen kunnen de afvoer blokkeren. Hierdoor kan steeds meer water op het dak blijven staan.
VEBIDAK benadrukt daarom het belang van periodiek dakonderhoud en noemt een verstopte hemelwaterafvoer als een concreet voorbeeld van een gebrek dat tot schade kan leiden. Hoe vaak reiniging nodig is, hangt sterk af van de omgeving van het gebouw.
Een dak naast hoge bomen vraagt bijvoorbeeld meer aandacht dan een vrij gelegen dak.
Hoe onderhoud je een bitumen dak?
Bitumen zelf hoeft niet iedere paar jaar opnieuw te worden behandeld zoals bijvoorbeeld houten schilderwerk.
Het belangrijkste onderhoud bestaat uit inspecteren, reinigen en plaatselijk herstellen.
Daarbij kan gedacht worden aan:
- verwijderen van bladeren en vuil;
- schoonmaken van hemelwaterafvoeren;
- controleren van naden en overlappen;
- controleren van dakranden;
- controleren van doorvoeren;
- plaatselijk herstellen van beschadigingen;
- verwijderen van ongewenste begroeiing;
- beoordelen van plasvorming.
Hoe vaak dit noodzakelijk is hangt af van de ligging, het gebruik en de omgeving van het dak.
VEBIDAK adviseert periodiek onderhoud en geeft aan dat de frequentie afhankelijk is van de specifieke omstandigheden van het dak.
Wanneer moet bitumen plaatselijk worden hersteld?
Wanneer een dak overwegend in goede technische staat verkeert, hoeft een lokaal gebrek niet direct aanleiding te zijn voor volledige renovatie.
Plaatselijk herstel kan bijvoorbeeld geschikt zijn bij:
- een beschadigde dakbaan;
- een plaatselijk openstaande overlap;
- een kleine scheur;
- een lokale slechte aansluiting;
- incidentele blaasvorming;
- een beperkt probleem rondom een dakdoorvoer.
Het is daarbij belangrijk dat de omliggende dakbedekking nog voldoende kwaliteit heeft.
Het heeft weinig zin om steeds nieuwe reparaties aan te brengen wanneer het volledige dakbedekkingssysteem het einde van zijn technische levensduur nadert.
Bitumen overlagen of volledig vervangen?
Bij oudere bitumen daken zijn grofweg twee renovatiemethoden mogelijk:
overlagen of volledig vervangen.
Wat is overlagen van bitumen?
Bij overlagen blijft de bestaande dakbedekking grotendeels aanwezig en wordt hier een nieuw dakbedekkingssysteem overheen aangebracht.
Dit kan financieel aantrekkelijk zijn doordat:
- minder materiaal hoeft te worden verwijderd;
- minder afval ontstaat;
- werkzaamheden vaak sneller kunnen worden uitgevoerd.
Maar overlagen is niet bij ieder dak mogelijk of verstandig.
De bestaande dakconstructie moet daarvoor geschikt zijn.
Onder andere de staat van de bestaande dakbedekking, isolatie, ondergrond, aansluitingen en aanwezigheid van vocht moeten worden beoordeeld. De actuele Vakrichtlijn Gesloten Dakbedekkingssystemen schrijft bij renovatie eveneens voor dat bestaande dakbedekkingsconstructies op geschiktheid moeten worden beoordeeld.
Wanneer volledig vervangen?
Volledige vervanging betekent dat bestaande lagen geheel of gedeeltelijk worden verwijderd en opnieuw worden opgebouwd.
Dit kan bijvoorbeeld wenselijk zijn wanneer:
- de bestaande dakbedekking sterk is verouderd;
- meerdere oude lagen aanwezig zijn;
- vocht in de dakconstructie aanwezig is;
- de isolatie moet worden vervangen;
- de onderconstructie moet worden hersteld;
- detailleringen niet meer goed kunnen worden aangesloten;
- overlagen technisch niet verantwoord is.
Het voordeel van volledige vervanging is dat ook de onderliggende dakopbouw kan worden beoordeeld en waar nodig verbeterd.
Dat biedt bijvoorbeeld de mogelijkheid om tegelijkertijd de thermische isolatie te verbeteren.
Een oud bitumen dak is niet automatisch aan vervanging toe
Bij een MJOP is het verleidelijk om uitsluitend naar het aanlegjaar te kijken.
Bijvoorbeeld:
Dakbedekking uit 2001 + levensduur 25 jaar = vervangen in 2026.
Zo eenvoudig is het in werkelijkheid niet.
De leeftijd is een belangrijke indicator, maar de actuele technische conditie blijft bepalend.
VEBIDAK voert om die reden specifieke levensduuronderzoeken uit waarbij het dakvlak en de details worden onderzocht en de resterende levensduur wordt bepaald. Daarbij kan zelfs een insnijding in de dakconstructie worden uitgevoerd om de werkelijke opbouw vast te stellen.
Bij een reguliere MJOP-inspectie wordt normaal gesproken geen destructief onderzoek uitgevoerd. De planning wordt dan gebaseerd op zichtbare conditie, beschikbare informatie, ouderdom en een gebruikelijke technische levensduur.
Een oud bitumen dak is niet automatisch aan vervanging toe
Bij een MJOP is het verleidelijk om uitsluitend naar het aanlegjaar te kijken.
Bijvoorbeeld:
Dakbedekking uit 2001 + levensduur 25 jaar = vervangen in 2026.
Zo eenvoudig is het in werkelijkheid niet.
De leeftijd is een belangrijke indicator, maar de actuele technische conditie blijft bepalend.
VEBIDAK voert om die reden specifieke levensduuronderzoeken uit waarbij het dakvlak en de details worden onderzocht en de resterende levensduur wordt bepaald. Daarbij kan zelfs een insnijding in de dakconstructie worden uitgevoerd om de werkelijke opbouw vast te stellen.
Bij een reguliere MJOP-inspectie wordt normaal gesproken geen destructief onderzoek uitgevoerd. De planning wordt dan gebaseerd op zichtbare conditie, beschikbare informatie, ouderdom en een gebruikelijke technische levensduur.