Metselwerk vormt een belangrijk onderdeel van de gevelconstructie en bestaat uit kleine elementen waarmee gevelvlakken worden opgebouwd, zoals bakstenen, blokken en glazen bouwstenen. Onderdelen die constructief of bouwkundig met het metselwerk samenhangen, zoals betonlateien, gevelafdekkingen, gevelankers, ventilatieroosters van de kruipruimte, dunne banden en natuurstenen ornamenten, aanzetstenen en hoekstenen, worden eveneens als onderdeel van het gevelmetselwerk beschouwd. Voegwerk, schilderwerk, beplatingen, lichte voorzetwanden en overige gevelafwerkingen vallen hier niet onder.
Gebrek: scheurvorming in metselwerk
Scheurvorming is een veelvoorkomend gebrek aan gevelmetselwerk. Een scheur kan ontstaan door verschillende oorzaken, zoals werking van het metselwerk, thermische uitzetting en krimp, zettingen van de fundering, bewegingen tussen verschillende bouwmaterialen of onvoldoende mogelijkheid voor het opvangen van spanningen. Ook vochtbelasting en vorst kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van bestaande scheuren.
De ernst van een scheur kan niet uitsluitend worden bepaald aan de hand van de breedte. Ook het patroon, de richting, het verloop en de plaats van de scheur zijn van belang. Zo kan onderscheid worden gemaakt tussen verticale, horizontale en schuine scheuren, maar ook tussen getande scheuren en scheuren die dwars door de stenen lopen. Daarnaast is het van belang vast te stellen of sprake is van een stabiele scheur of van een scheur die nog in beweging is.
Bij het constateren van scheurvorming dient daarom eerst de oorzaak te worden vastgesteld. Hierbij wordt gekeken naar het patroon en de omvang van de scheur, het verloop van de scheurwijdte over de lengte, de richting van de scheur en eventuele bewegingsrichtingen van het metselwerk. Bij twijfel over de constructieve oorzaak of ernst van de schade dient altijd nader onderzoek door een constructeur plaats te vinden.
Herstel en onderhoud
De herstelmethode is afhankelijk van de oorzaak en de ernst van de scheurvorming. Een oppervlakkige of niet-constructieve scheur kan in sommige gevallen worden hersteld door het uitslijpen en opnieuw vullen van de scheur, gevolgd door herstel van het metselwerk en eventueel het voegwerk. Bij grotere of actieve scheuren kan een constructieve herstelmaatregel noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld door het toepassen van scheurherstelwapening, ankers of andere voorzieningen om bewegingen in het metselwerk op te vangen.
Het is belangrijk dat niet alleen de zichtbare scheur wordt hersteld, maar dat eerst wordt vastgesteld waardoor de scheur is ontstaan. Wanneer de oorzaak niet wordt weggenomen, bestaat het risico dat de scheur na herstel opnieuw ontstaat.
Bij inspecties verdienen met name metselwerkvlakken nabij het maaiveld, horizontale of schuin gelegen metselwerkvlakken die rechtstreeks aan weer en wind zijn blootgesteld en metselwerk onder gevelopeningen extra aandacht. Ook aansluitingen tussen metselwerk en beton, bijvoorbeeld ter plaatse van betonlateien en andere hoekpunten, zijn gevoelige locaties voor scheurvorming. Bij nieuw metselwerk kan daarnaast plaatselijk zoutuitslag voorkomen. Dit is doorgaans een esthetisch gebrek en dient afzonderlijk van constructieve scheurvorming te worden beoordeeld.
Risico bij uitstel
Wanneer scheurvorming niet tijdig wordt onderzocht en hersteld, kan de schade zich verder ontwikkelen. Openstaande scheuren kunnen water en vocht in de gevelconstructie toelaten. Hierdoor kan verdere aantasting van stenen, voegen en aansluitende bouwdelen ontstaan. Bij vorst kan binnengedrongen vocht bovendien leiden tot vorstschade en het loskomen of afschilferen van metselwerk.
Daarnaast kan actieve scheurvorming een aanwijzing zijn voor een onderliggend constructief of bouwkundig probleem. Het uitstellen van onderzoek kan er daardoor toe leiden dat een aanvankelijk beperkte schade zich ontwikkelt tot een omvangrijker en kostbaarder herstel.
MJOP-advies en kosteninschatting
Binnen het MJOP wordt scheurvorming in het metselwerk opgenomen als een onderhoudsgebrek waarbij de aard en omvang van de schade tijdens de inspectie worden vastgesteld. Bij geconstateerde scheuren wordt geadviseerd eerst nader onderzoek uit te voeren naar de oorzaak en eventuele constructieve gevolgen. Op basis daarvan wordt bepaald welke herstelmaatregel noodzakelijk is.
De kosten voor herstel zijn sterk afhankelijk van de omvang, locatie en oorzaak van de scheurvorming. Voor een beperkte, niet-constructieve scheur kan sprake zijn van lage kosten. Bij meerdere scheuren of noodzakelijke herstelwerkzaamheden aan grotere gevelvlakken zijn de kosten gemiddeld. Wanneer constructief herstel, vervanging van grotere delen van het metselwerk of aanvullende voorzieningen noodzakelijk zijn, kunnen de kosten als hoog worden aangemerkt.
De in het MJOP opgenomen kostenraming dient daarom als indicatieve reservering te worden beschouwd. Na nader onderzoek kan de daadwerkelijke herstelomvang en daarmee de definitieve kosten worden vastgesteld.
Kosten laag per m2:
Kosten gemiddeld per m2:
Kosten hoog per m2: